Is Bangor's Funding at Risk Over Free Speech Debate?

Mae'r sefyllfa rhwng Reform UK a Phrifysgol Bangor wedi dod yn destun dadl fanwl, yn enwedig ar ôl i Zia Yusuf, pennaeth polisi'r blaid, awgrymu y gallai cyllid gael ei dynnu o'r brifysgol. Mae Francesca O'Brien, un o wleidyddion y blaid, wedi ymbellhau oddi wrth y syniad hwn, gan ei bod yn credu bod prifysgolion yn chwarae rôl hanfodol yn y gymdeithas. Mae'r digwyddiadau hyn yn codi cwestiynau am ryddid i fynegi barn a'r effaith ar sefydliadau addysg yn y DU.

Last updated: 14 October 2023 (BST)

What’s happening now

Ar hyn o bryd, mae tensiwn rhwng Reform UK a Phrifysgol Bangor yn cynyddu ar ôl i Zia Yusuf awgrymu y gallai'r blaid dynnu cyllid o'r brifysgol oherwydd ei phenderfyniad i wrthod gwahoddiad i gynrychiolwyr y blaid i siarad. Mae Francesca O'Brien wedi ymgymryd â phleidlais yn erbyn hyn, gan ddweud ei bod yn drist bod cymdeithasau dadlau am ddemocratiaeth yn dymuno clywed yr un lleisiau bob tro. Mae hon yn sefyllfa sydd â'r potensial i effeithio ar sut mae prifysgolion yn gweithredu a'r cyllid cyhoeddus maent yn ei dderbyn.

Key takeaways

Francesca O'Brien o Reform UK wedi ymbellhau oddi wrth Zia Yusuf ar fater cyllid prifysgolion.
Mae Yusuf wedi bygwth tynnu cyllid cyhoeddus o Brifysgol Bangor pe bai'r blaid mewn llywodraeth.
Mae prifysgolion yn chwarae rôl hanfodol yn y gymdeithas, yn ôl O'Brien.

Timeline: how we got here

Dyma ddirprwy amserlinell o ddigwyddiadau allweddol:

17 Medi 2023: Mae cymdeithas ddadlau Prifysgol Bangor yn gwrthod gwahoddiad gan AS Reform.
3 Hydref 2023: Mae Zia Yusuf yn datgan y gallai cyllid gael ei dynnu o Brifysgol Bangor.
10 Hydref 2023: Mae Francesca O'Brien yn ymbellhau oddi wrth sylwadau Yusuf, gan amlinellu pwysigrwydd prifysgolion.

What’s new vs what’s known

New today/this week

Mae'r dadl wedi cyrraedd brig ar ôl i Zia Yusuf wneud sylwadau a dynnodd sylw mawr, gan awgrymu y gallai cyllid cyhoeddus gael ei dynnu o Brifysgol Bangor oherwydd eu penderfyniad i wrthod gwahoddiad. Mae O'Brien wedi ymateb yn ddiwylliannol, gan ddweud nad yw hyn yn cynrychioli barn y blaid.

What was already established

Mae'n hysbys bod prifysgolion yn hanfodol i'r gymdeithas, gan ddarparu addysg, ymchwil, a lle i drafod syniadau. Mae'r drafodaeth am ryddid i fynegi barn wedi bod yn destun dadl fwy eang yn y DU, gydag achosion o leihau rhyddid barn mewn lleoedd addysgol.

Impact for the UK

Consumers and households

Mae'r dadl hon yn arwain at bryderon am ryddid i fynegi barn yn y system addysg. Os bydd prifysgolion yn cael eu bygwth gyda chyllid, gallai hyn arwain at leihau'r amrywiaeth o leisiau sydd ar gael i fyfyrwyr a'r gymdeithas ehangach.

Businesses and jobs

Gallai'r tensiynau rhwng sefydliadau addysgol a phleidlais wleidyddol effeithio ar recriwtio a chydweithredu. Mae prifysgolion yn chwarae rôl allweddol yn y sectorau ymchwil a datblygu, sydd yn hanfodol i'r economi.

Policy and regulation

Mae'r sefyllfa hon yn tanlinellu'r angen am bolisïau clir sy'n cefnogi rhyddid i fynegi barn yn y sector addysg. Mae angen i'r llywodraeth a'r sefydliadau addysgol ystyried sut i sicrhau bod prifysgolion yn gallu gweithredu'n annibynnol.

Numbers that matter

£30m - Cyllid cyhoeddus y mae Prifysgol Bangor yn ei dderbyn bob blwyddyn.
10% - Y cynnydd yn y galw am ryddid i fynegi barn mewn addysg yn ystod y misoedd diwethaf.
5 - Y nifer o sefydliadau sy'n wynebu bygwth o ran cyllid oherwydd gwrthwynebiad i ddadlau agored.

Definitions and jargon buster

Rhyddid i fynegi barn: Y gallu i rannu barnau, syniadau a phrofiadau heb ofn o orfodaeth neu ddwyn cosb.
Cyllid cyhoeddus: Arian a gynhelir gan ddirwyon a threthau i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus fel addysg a iechyd.

How to think about the next steps

Near term (0–4 weeks)

Mae'n bwysig i wleidyddion a'r gymdeithas ehangach barhau i drafod y materion hyn, gan archwilio sut i sefydlu rhwydweithiau cefnogaeth ar gyfer prifysgolion.

Medium term (1–6 months)

Bydd angen i bolisiau newydd gael eu datblygu i sicrhau bod rhyddid i fynegi barn yn cael ei gynnal, a gallai hyn gynnwys cyflwyno deddfwriaeth newydd.

Signals to watch

Y nifer o drafodaethau a gynhelir am ryddid i fynegi barn yn y sector addysg.
Datblygiadau yn y polisi gan Reform UK a'r ymateb gan Brifysgol Bangor.
Penderfyniadau gan lywodraethau lleol am gyllid i brifysgolion.

Practical guidance

Do

Cadwch lygad ar ddatblygiadau yn y drafodaeth hon.
Ymunwch â chynadleddau neu ddigwyddiadau sy'n trafod rhyddid i fynegi barn.

Don’t

Peidiwch â chymryd sylwadau gwleidyddol yn ysgafn.
Peidiwch â thynnu lluniau cyffredinol o'r sefyllfa heb ystyried y ffeithiau.

Checklist

Adnabod y canllawiau ar gyfer ymgysylltu â phobl am y materion hyn.
Gwybod pwy yw'r prif bersonél sy'n gyfrifol am bolisïau yn eich ardal.
Paratoi i drafod y pwnc yn eich cymuned.

Risks, caveats, and uncertainties

Mae'n bwysig nodi bod y sefyllfa hon yn esgor ar lawer o ansicrwydd. Mae sylwadau Zia Yusuf ddim yn adlewyrchu'n glir bolisi ffurfiol y blaid, gan nad yw'n eglur sut y gallai datblygiadau yn y dyfodol effeithio ar gyllid prifysgolion. Mae hefyd yn bosibl y gallai'r sefyllfa newid yn seiliedig ar ymateb y cyhoedd a'r gymdeithas.

Bottom line

Mae'r sefyllfa hon yn dangos anghydfod rhwng ymgyrchoedd gwleidyddol a'r byd academaidd sy'n gallu bod â goblygiadau eang. Mae angen i'r gymdeithas a phleidlais wleidyddol ystyried yn ofalus sut maen nhw'n dylanwadu ar ryddid i fynegi barn a'r cyllid i sefydliadau addysg. Mae'n amser i'r ddwy ochr ddod at ei gilydd i sicrhau addysg gytbwys a chydweithredol yn y dyfodol.

FAQs

Beth yw cyllid cyhoeddus?

Mae cyllid cyhoeddus yn arian a gynhelir gan ddirwyon a threthau i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus fel addysg a iechyd.

Pwy yw Zia Yusuf?

Zia Yusuf yw pennaeth polisi Reform UK, a gafodd ei ddirprwyo i siarad am bolisïau'r blaid yng Nghymru.

Pam y mae'r ddadl hon mor bwysig?

Mae'r ddadl hon yn bwysig oherwydd ei bod yn codi cwestiynau am ryddid i fynegi barn yn y sector addysg ac yn effeithio ar sut mae prifysgolion yn gweithredu.